وقتی فروش مطابق انتظار پیش نمیرود، هر کسی توضیحی دارد: قیمت بالاست، سایت خوب نیست، تبلیغات کم است. مصاحبه با مشتری میتواند کمک کند این حدسها را بررسی کنید؛ به شرطی که از او نخواهید حدس شما را تایید کند. از یک اتفاق مشخص شروع کنید: آخرین باری که به خدمت شما نیاز داشت، چه کرد و کجا تصمیمش عوض شد؟
در این راهنما، یک نمونه فرضی را از سوال اول تا تصمیم بعدی دنبال میکنیم. در پایان هم یک برگه ششبخشی دارید تا گفته مشتری، برداشت خودتان و کاری را که باید بررسی کنید، با هم قاطی نکنید.
در این راهنما میخوانید
قبل از مصاحبه، تصمیم پیش رو را مشخص کنید
«میخواهیم مشتری را بهتر بشناسیم» برای شروع یک جلسه زیادی باز است. تصمیم را کوچکتر کنید: «میخواهیم بدانیم چرا بعضی درخواستها بعد از اعلام شرایط خدمت ادامه پیدا نمیکنند، تا تصمیم بگیریم اول چه چیزی را تغییر دهیم.» این جمله هم محدوده گفتوگو را روشن میکند، هم جلوی جمعکردن اطلاعات بیربط را میگیرد.
سه چیز را جدا بنویسید. نشانه چیزی است که در کار دیدهاید، مثل متوقفشدن یک درخواست. توضیح احتمالی برداشت شماست، مثلا اینکه مشتری قیمت را بالا دیده. شاهد چیزی است که بتوانید به آن برگردید، مثل متن پیام مشتری یا مراحل ثبتشده همان درخواست. سکوت بعد از اعلام قیمت، بهتنهایی دلیل گرانبودن خدمت نیست.
اگر هنوز نمیدانید کدام بخش کسبوکار را بررسی کنید، ابتدا راهنمای پیداکردن مانع رشد پیش از افزایش تبلیغات را بخوانید. اینجا فرض میکنیم یک نقطه مشخص را انتخاب کردهاید و میخواهید درباره آن شواهد بهتری جمع کنید.
با چه کسی صحبت کنید
برای بررسی توقف درخواست، فقط سراغ مشتریهای راضی نروید. فردی که اخیرا خرید کرده، کسی که درخواستش را ادامه نداده و فردی از تیم که همان درخواست را پیگیری کرده، هر کدام بخشی از مسیر را میبینند. لازم نیست گفتههایشان یکسان باشد؛ اختلافشان میتواند نشان دهد کدام مرحله هنوز روشن نیست.
نقش فرد را هم ثبت کنید. کسی که از خدمت استفاده میکند، لزوما کسی نیست که بودجه را تایید میکند. راهنمای کشف مشتری HBS هم بر این تفاوت و محدودیت تکیهکردن صرف به مصاحبه تاکید دارد.
دعوت را کوتاه و روشن بنویسید: «میخواهیم تجربه آخرین درخواستت را بهتر بفهمیم؛ این گفتوگو برای فروش نیست. اگر مایل باشی، درباره مراحلی که طی کردی صحبت کنیم.» زمان را از قبل توافق کنید. برای ضبط صدا اجازه بگیرید و اگر فرد نمیخواهد، بدون ضبط پیش بروید. برای این بررسی، گرفتن نام همکاران، اسناد مالی یا اطلاعات محرمانه ضروری نیست.
سوالهای مصاحبه با مشتری: دنبالکردن یک اتفاق واقعی
پرسشها را به ترتیب اتفاق بچینید. راهنمای مصاحبه عمیق GOV.UK استفاده از سوالهای باز و بیطرف، مثال مشخص و پرسش تکمیلی را توصیه میکند. فهرست زیر یک مسیر پیشنهادی برای بررسی درخواست خدمت است؛ قرار نیست همه سوالها را پشت سر هم بخوانید.
- شروع نیاز: «آخرین بار چه اتفاقی افتاد که دنبال این خدمت رفتی؟» اگر پاسخ کلی بود، بخواهید همان مورد آخر را تعریف کند.
- مسیر اقدام: «از آن لحظه تا وقتی با ما تماس گرفتی چه کارهایی کردی؟» ترتیب کارها را یادداشت کنید.
- گزینههای واقعی: «چه راههای دیگری را بررسی کردی؟ با کدامشان جلو رفتی؟» انجامدادن کار در داخل تیم یا عقبانداختن آن هم ممکن است جزو گزینهها بوده باشد.
- نقطه توقف: «وقتی شرایط را دریافت کردی، قدم بعدیات چه بود؟» اگر میگوید «نتوانستم ادامه بدهم»، بپرسید چه چیزی لازم داشت و در دسترسش نبود.
- افراد درگیر: «برای ادامه، چه کسی باید تصمیم میگرفت یا کاری انجام میداد؟» دنبال نقش باشید، نه اطلاعات شخصی.
- پیامد: «در نهایت آن کار چه شد؟» ممکن است با فرد دیگری انجام شده باشد، هنوز معطل باشد یا دیگر ضرورتی نداشته باشد.
- بررسی برداشت: «من اینطور فهمیدم که …؛ کجای برداشت من ناقص است؟» خلاصه را کوتاه بگویید و فرصت اصلاح بدهید.
اگر بپرسید «سایت ما گیجکننده بود، درست است؟» پاسخ را به سمت سایت هل دادهاید. سوال دقیقتر این است: «وقتی وارد صفحه شدی، دنبال چه اطلاعاتی بودی و بعد چه کردی؟» اگر فرد حاضر باشد همان مسیر را نشان دهد، میتوانید گفتهاش را کنار رفتار قابل مشاهده بگذارید.
پاسخ «احتمالا میخرم» را هم سفارش حساب نکنید. راهنمای HBS توصیه میکند گفتوگو را به ارائه فروش یا تایید نظر خودتان تبدیل نکنید. تعریفکردن از ایده، با اقدام برای خرید آن فرق دارد.
مثال کامل از یک کسبوکار خدماتی
این مثال آموزشی و کاملا فرضی است؛ پرونده مشتری یا نتیجه کار عرفان بشیری نیست. یک تیم عکاسی محصول میبیند بعضی درخواستها پس از دریافت شرایط همکاری ادامه پیدا نمیکنند. مدیر تیم میخواهد تخفیف بدهد، چون تصور میکند هزینه مانع خرید است. قبل از تغییر قیمت، یک درخواست اخیر را بررسی میکنند.
گفتوگویی که توضیح اولیه را تغییر میدهد
مسئول فروش میپرسد: «آخرین بار برای چه کاری به عکس محصول نیاز داشتی؟» صاحب فروشگاه توضیح میدهد که میخواسته محصولات جدید را وارد سایت کند. در جواب سوال «بعد از دریافت شرایط چه کردی؟» میگوید: «دیدم باید همه محصولات را به استودیو بفرستم. بعضیها فقط یک نمونه داشتند و نمیدانستم چند روز از فروش خارج میشوند.»
فروشنده هنوز نتیجه نمیگیرد که مشکل را پیدا کرده است. میپرسد: «برای روشنشدن این موضوع چه کردی؟» صاحب فروشگاه میگوید در پیام بعدی درباره زمان برگشت محصولات پرسیده، اما تنها پاسخی که به یاد دارد «بسته به حجم کار» بوده است. او در نهایت بخشی از عکسها را با تلفن همراه گرفته و کار بقیه را عقب انداخته است.
در ادامه میپرسند: «قیمت در تصمیم تو چه نقشی داشت؟» پاسخ این است: «قیمت هم برایم مهم بود، ولی اول باید میفهمیدم کدام کالاها چند روز در دسترس نیستند.» این جمله هزینه را از فهرست احتمالها حذف نمیکند؛ فقط نشان میدهد تخفیفدادن، تنها اقدام قابل تصور نیست.
کنار هم گذاشتن گفته و سند
در همین سناریوی فرضی، تیم با اجازه لازم پیامهای مربوط به درخواست را مرور میکند. سوال درباره زمان برگشت محصولات در پیام هست. پاسخ تیم بازه مشخصی ندارد. این سند بخشی از روایت را پشتیبانی میکند، اما هنوز معلوم نیست اگر زمان روشن بود، خرید انجام میشد یا نه.
پس جمعبندی مناسب این است: «در این درخواست، ابهام درباره زمان برگشت محصول وجود داشته و مشتری گفته این موضوع در تصمیمش مهم بوده.» جمعبندی نامناسب این است: «مشتریها به خاطر زمان تحویل نمیخرند.» دومی از یک مورد به همه مشتریها میپرد.
تصمیمی که میتوان بررسی کرد
تیم تصمیم میگیرد پیش از تخفیف عمومی، برای درخواست بعدی یک برنامه روشن رفتوبرگشت محصول تهیه کند: چه کالاهایی، در چه زمانی و با چه وابستگیهایی دریافت و برگردانده میشوند. مسئول اجرا باید بگوید چه بازهای واقعا قابل انجام است؛ مسئول فروش نباید برای رفع ابهام، وعدهای بدهد که تیم از پسش برنمیآید.
در بررسی بعدی، تیم ثبت میکند آیا مخاطب برنامه را فهمیده، چه ابهامی باقی مانده و درخواست به کدام مرحله رسیده است. اگر خریدی هم انجام شود، از همین یک مورد نمیتوان نتیجه گرفت تغییر متن علت فروش بوده؛ تفاوت مشتری، محصول یا زمان نیاز هم ممکن است موثر باشد.
- حدس اولیه
شاید قیمت باعث توقف درخواست شده.
- گفته مشتری
نمیدانستم محصولات چه زمانی برمیگردند.
- سند قابل بررسی
در پیام، زمان برگشت پرسیده شده؛ پاسخ بازه مشخصی ندارد.
- مجهول باقیمانده
آیا زمان روشن هم به خرید منجر میشد؟ هنوز نمیدانیم.
- قدم بعدی
برنامه قابل اجرای رفتوبرگشت را توضیح دهید؛ ابهامهای باقیمانده را ثبت کنید.
یک مورد، علت رفتار همه مشتریها را ثابت نمیکند. هر مرحله باید به گفته یا سند خودش برگردد.
برگه ششبخشی ثبت و بررسی
برای هر درخواست یک برگه جدا بسازید. میتوانید این شش عنوان را در یادداشت خود کپی کنید. زیر هر عنوان، نمونه پرشده همان تیم عکاسی آمده است تا معلوم باشد چه چیزی باید بنویسید. این برگه پیشنهاد کاری این راهنماست، نه آزمون استاندارد یا مدل تضمینشده تشخیص مسئله.
- ادعای اولیه: مدیر فکر میکند این درخواست به خاطر قیمت متوقف شده است.
- گفته یا سند: مشتری گفته زمان برگشت کالا برایش مبهم بوده. در پیام درخواست هم درباره همین موضوع پرسیده و پاسخ مشخصی نگرفته است. گفته مشتری و متن پیام جدا ثبت میشوند.
- توضیح دیگر: شاید فوریت کار پایین بوده، بودجه کافی نبوده یا ارسال کالا برای این فروشگاه عملی نبوده است. هنوز هیچکدام رد نشدهاند.
- چیزی که نمیدانیم: آیا با زمانبندی روشن هم مشتری خرید میکرد؟ آیا درخواستهای دیگر همین ابهام را دارند؟
- بررسی بعدی: چند درخواست اخیر در همین مرحله مرور شوند؛ سپس برای یک درخواست تازه، برنامه قابل اجرای رفتوبرگشت تهیه و سوالهای باقیمانده ثبت شود. این کار آزمون قطعی اثر بر فروش نیست.
- مسئول و موعد: مسئول اجرا تا پایان روز کاری بعد، بازه قابل تعهد را مشخص کند؛ مسئول فروش در گفتوگوی بعدی، فهم مخاطب و قدم بعدی درخواست را ثبت کند.
در برگه واقعی، اگر شاهد ندارید بنویسید «هنوز بررسی نشده». جای خالی را با چیزی که به نظرتان محتمل است پر نکنید. پیشنهاد راهنمای تحلیل پژوهش GOV.UK هم این است که مشاهده، برداشت و اقدام بعدی جدا ثبت شوند؛ همین تفکیک کمک میکند بعدا بتوانید مبنای تصمیم را دوباره بررسی کنید.
یادداشت گفتوگوی خود را آماده کنید
برای یک درخواست مشخص، این شش بخش را پر کنید. مثال پرشده بالا راهنماست؛ پاسخ خودتان را جای آن بنویسید.
کدام درخواست و کدام تصمیم؟ تصور اولیه تیم را بهعنوان حدس بنویسید.
گفته فرد و آنچه در سند دیدهاید را جدا بنویسید؛ منبع و تاریخ را مشخص کنید.
چه احتمال دیگری با همین شواهد سازگار است؟
برای چه سوالی هنوز شاهد ندارید؟ بنویسید «هنوز بررسی نشده».
یک بررسی محدود انتخاب کنید؛ چه چیزی را با چه شاهدی میسنجید؟
چه کسی چه کاری را تا چه زمانی انجام میدهد و چه وقت دوباره بررسی میکنید؟
این ابزار متن را برای سایت ارسال یا در مرورگر ذخیره نمیکند. قبل از خروج دانلودش کنید. نام و اطلاعات محرمانه مشتری را ننویسید.
از حرف مشتری تا بررسی بعدی
انتخاب قدم بعدی به نوع مجهول بستگی دارد. اگر مشتری میگوید فرم کار نکرده، مسیر را در همان دستگاه یا شرایط قابل بازسازی بررسی کنید. اگر میگوید پاسخی نگرفته، زمان و محتوای پیامها را ببینید. اگر میگوید خدمتی را نمیخواسته، درباره کاری که در نهایت انجام داده بپرسید. هر توضیح به شاهد مناسب خودش نیاز دارد.
گفتوگوها را بر اساس مرحله و نوع نیاز کنار هم بگذارید. درخواست یک فروشگاه کوچک با سفارش یک شرکت بزرگ، صرفا به خاطر خریدن خدمت مشابه قابل جمعزدن نیست. موردی را که با توضیح محبوب تیم سازگار نیست نگه دارید؛ ممکن است نشان دهد دو مسئله متفاوت را یکی کردهاید.
تعداد ثابتی از مصاحبهها برای هر تصمیم کافی نیست. چند گفتوگو میتواند سوال بعدی را روشنتر کند، اما برای گفتن اینکه «بیشتر مشتریها این مشکل را دارند» باید شیوه انتخاب افراد و شواهد گستردهتری داشته باشید. دامنه تصمیم را هم متناسب با شواهد نگه دارید: روشنکردن یک پاسخ مبهم، با تغییر قیمت همه خدمات یکسان نیست.
برای اولین مصاحبه با مشتری آماده شوید
یک درخواست اخیر را انتخاب کنید، تصمیمی را که فعلا عقب انداختهاید بنویسید و با رضایت فرد درباره همان اتفاق صحبت کنید. بعد از جلسه، برگه ششبخشی را پر کنید. خروجی مناسب میتواند یک تصمیم کوچک، یک بررسی مشخص یا حتی روشنشدن این باشد که هنوز برای تصمیم شواهد ندارید.
اگر قرار است این بررسی را همراه یک مشاور ادامه دهید، برگه، مسیر درخواست و اسناد مجاز مرتبط را آماده کنید. در راهنمای آمادگی برای جلسه مشاوره کسبوکار توضیح دادهایم چه اطلاعاتی کمک میکند گفتوگو از توضیح کلی مشکل به بررسی قدم بعدی برسد.